English | Deutsch

Hakkında Yazılar

AKSES'İN KEMAN KONÇERTOSUF CD'Sİ ve
RENGİM GÖKMEN


Yılmaz Aydın

Avrupa ve Amerika'da, özellikle İngiltere'de çok tanınan, alanında önemli bir dünya firması olan cpo, Necil Kâzım Akses'in keman konçertosu'nun CD'sini geçtiğimiz Mart ayında piyasaya çıkardı. Merkezi Almanya'da olan cpo'nin önde gelen özelliği ise; büyük bestecilerin az tanınan yapıtlarını, ya da ihmal edilmiş bestecilerin yapıtlarını uluslar arası alanda müzikseverlere tanıtmak. Bu tanıtımlarını aylık olarak yayımladığı cpo-jpc dergisinde yazılı olarak da yapıyor firma. Örneğin, Nisan sayısında Akses'in CD'si ile birlikte ülkemizi de kapsayan çok önemli bir tanıtım yazısı yayımladı cpo-jpc dergisi. Çeviri olarak aynen aktarıyorum.

"Bosporus'tan Senfoni- Türkiye'de çok sayıda senfoni orkestrası ve opera topluluğuyla batıya dönük, canlı bir müzik yaşamının varlığı bizde çok az bilinir. Bu olgunun temeli, tabii ki modern Türkiye'nin kurucusu Atatürk'e kadar uzanır. 20.yy. başlarında yetenekli sanatçılar batı ülkelerindeki standartları yakalamak için, yurtdışına öğrenime gönderildiler. Batılı sanatçılar da kendi alanlarına göre yeni kültürel yaşama katkıda bulunmaları için, Türkiye'ye davet edildiler. Buna en büyük örnek, yeni müzik yaşamını yapılandırmak için, 1935-37 yılları arasında dört kez Ankara'ya gelen Hindemith'tir. Bu sırada onun asistanı, öğrenimini Viyana'da Joseph Marx'ta, Prag'ta Joseph Suk ve Alois Haba'da gören, kendinden 13 yaş küçük genç besteci N.K.Akses'tir. Akses bugün Türkiye'de ciddi müzik alanının klasikleri arasında gösterilmektedir. Enescu ve Bartok ile karşılaştırılacak derecede güçlü ifadeli, ölçülü, modern ve büyük çapta senfonik eserleri ile ülkesinin çağdaş müzik tarihindeki yerini sağlamlaştırmıştır. Neredeyse bir saat süren, 1967-69 yılları arasında yazılmış keman konçertosunu, şef Rengim Gökmen'in yönettiği olağanüstü uyumlu NDR Hannover Radyo Filarmoni Orkestrası eşliğinde genç kuşağın en iyi Türk keman solisti Cihat Aşkın seslendirdi."
Ayrıca, internetteki web sayfasında, Nisan-Mayıs-Haziran döneminde CD'lerini bir cümle ile tanıttığı ünlü besteciler arasında Akses'ten şöyle bahsediyor cpo:
"Bütün yaşamı hemen hemen 20.yy'ın tamamını kapsayan bir Türk bestecisinden ilginç müzik."

Akses'in Keman Konçertosu böyle bir onurlandırılmayı çoktan hak etmiş bir yapıt. 45 dakikalık bu dev yapıtın son seslendirilmesi, şef Rengin Gökmen yönetimindeki Hannover NDR Radyo Filarmoni Orkestrası ile Cihat Aşkın tarafından Türkiye'den Senfonik Müzik programı çerçevesinde, 31 Ağustos'ta Hannover'de gerçekleştirildi ve aynı anda da kayıt yapıldı.

Mayıs ayında yine orkestra ile Dvorak ve Mozart'ın yapıtlarından oluşan bir başka konser programını yönetmek üzere Hannover'e gelen değerli şef Rengim Gökmen ile Akses ve CD hakkında bir söyleşi gerçekleştirdik.

Yılmaz Aydın: Sayın Rengim Gökmen, aylar önce bu şehirde yine aynı orkestra ile ve Cihat Aşkın'ın kusursuz diyebileceğimiz yorumuyla Akses'in Keman Konçertosunu seslendirdiniz, aynı anda CD kaydı yapıldı. Gerçekten büyük bir iş başardınız, sizi kutlarım, CD artık uluslar arası müzik piyasasında. Yapıtı yakından tanıyan ve yöneten bir şef olarak CD'yi ilk dinlediğinizde, neler düşündünüz? Nasıl buldunuz?

Rengim Gökmen: Çok nitelikli, çok titiz bir çalışma çıkmış ortaya. Gerçeği söylemek gerekirse; beklenenin ötesinde.

Y.A.: Solist Cihat Aşkın ile Türk eserlerine pek alışkın olmayan bir Alman orkestrasının uyumu konusunda, özellikle daha provalardan itibaren bir sorun yaşadınız mı?

R.G.: Solist ile orkestranın uyumu konusunda, ya da orkestranın Akses'i anlama ve yorumlaması konusunda bir sorun yaşanmadı. Akses'in dünya orkestralarına yabancı gelmeyen bir yazısı var.

Y.A.: Uyum ve başarı konusunda sizin payınızın ne kadar büyük olduğunuz, 31 Ağustos'taki konseri izlemiş birisi olarak rahatlıkla söyleyebilirim. Buradan bu dev yapıtın sahibine geçelim isterseniz. Akses'i bir besteci olarak kısaca nasıl tanımlarsınız?

R.G.: Besteciliğinde çok hızlı değişkenlikler kendini hemen gösteriyor, evreleri birbirinden oldukça farklıdır. Zaman içinde kendi müzik dili içinde sürekli değişmeler olmuştur. Eserlerinde sitil bakımından çok fazla geriye giden bir besteci değildir, hep ileriye bakmış ve her eserinde farklılıklara yer vermiştir.

Y.A.: Biraz daha somut örnekler verirseniz…

R.G.: Akses'in bazı çalışmalarına tanık olmuşumdur. İçinden geldiği gibi yazar partisyona, önceden büyük planlar, büyük kurgular  yapmazdı. Notaları partisyona fırça darbeleri atar gibi koyardı. Dolayısıyla o andaki çok aykırı düşünceleri de yansımış oluyordu partilere. Kişiliğinin getirdiği yoğun orkestra düşüncesi burada keman konçertosunda da var. Hatta bazen kemanın çaldığı yerlerde bile, onun üstüne çıkan bir orkestra anlayışı var, bazı yerlerde biz bunları dengelemeye çalıştık.

Y.A.: Akses'in farklı bir besteci olması, keman konçertosuna da yansımış gerçekten. Örneğin, form bakımından klasik anlayışa yer vermemiş, Konçerto klasik sonat formunda değil, iki büyük bölümden oluşuyor. Bu konuda neler diyorsunuz? Nasıl bir yapıt çıkmış ortaya?


R.G.: Evet, iki bölüme ayırabilirsiniz ama ikisi birbirine bağlanıyor ve hiç kopmadan ilerliyor. Tıpkı Wagner'in hiç bitmeyen "arya"sı gibi 45 dakika süren bir müzik. İçinde değişik unsurlar da olsa, onları ustaca birbirine bağlamış Akses. Aslında yapıtı bir senfoni gibi görmek gerekiyor, içinde keman sololarının bol olduğu bir senfoni. Türk müziğinden etkilenmeler var ama, kıyısından köşesinden atılmış küçük fırça darbeleri gibi diyebiliriz.

Y.A.: Soyut anlayışların hakim olduğu 1.bölüme göre, 2.bölüm daha yumuşak bir yapıya sahip. Daha baştan minör tonda çok içten bir melodiyle başlıyor, arp ve kemanın duygulu ezgileri bölümün yapısını içerik olarak değiştiriyor.


R.G.: Ağır bölüm gibi niteleyeceğimiz 2.bölüm benim de hoşuma gidiyor, en sevdiğim 'lirik' pasajlar burada yer alıyor.

Y.A.: En öz bir ifadeyle, Akses'in keman konçertosunu nasıl tanımlarsınız?


R.G.: Farklı bir düşünsel yapı ve büyük bir mimari olarak görüyorum.

Y.A.: Peki Sayın Gökmen, söyleşi için size çok teşekkür ediyorum.


R.G.: Ben de size ediyorum.

 

 

 

 

 

 

 



Copyright © 2009 Necil Kâzım Akses