English | Deutsch

Hakkında Yazılar

Frankfurter Allgemeine Zeitung, 06 / 07 / 2000

TÜRKİSCHE VIOLINE
Monumental im Konzert


Werner M. Grimmel

Wie klingt ein. türkisches Violinkonzert? Wie komponiert man am Bosporus oder in Ankara.  Musik für ein "abendländisches" Soloinstrument und modernes Sinfonieorchester? Kann es türkische Kunstmusik für ein importiertes Instrumentarium und von Westeuropa übernommene bürgerliche Konzertformen überhaupt geben? Oder wäre dies nur eine im Sinne abendländischer Asthetik nachgestellte Komposition – Musik, die landeseigene Traditionen verleugnet, allenfalls kompromiblerisch einzubinden sucht? Die Türkei ist nicht das einzige Land, in dem sich in Zeiten allumfassender Globalisierung solche Fragen stellen. Russische Komponisten etwa sahen sich damit schon rund hundert Jahre früher konfontiert; sie reagierten entweder mit internationaler Anpassung oder nationaler Abgrenzung. Doch auch die Russischen Funf" kamen letztlich um die Ubernahme westlicher Vorgaben nicht herum. Kein Komponist kann gesellschaftliche Prozesse überspringen, in die er eigebunden ist. Ort und Zeit tönen immer mit.
Necil Kâzım Akses (1908 bis 1999). Mitglied der türkischen funf", wurde in İstanbul geboren und studierte von 1926 an in Wien bei Joseph Marx, später in Prag bei Josef Suk und Alois Haba Komposition. Nach seiner Rückkehr in die Türkei half er in Ankara als Assistent Hindemiths beim Aufbau des Konservatoriums, an dem er später selbst unterrichtete. Zu seinen Schülern zählten Bülent Arel, İlhan Usmanbaş, Nevit Kodallı und Ferit Tüzün, die vier wichtigsten Komponisten der "zweiten Generation". In den funfziger Jahren war Akses Kulturattaché in Bern und Bonn, danach Direktor der Staatsoper in Ankara.
Neben sechs Sinfonien und anderen Orchesterwerken, Kammermusik und Klavierstücken schrieb er unter anderem sein monumentales Violinkonzert, das der junge türkische Geiger Cihat Aşkın jetzt mit der Radio-Philharmonie Hannover unter Rengim Gökmen eigenspielt hat. Das zwischen 1967 und 1969 entstandene, dreiviertel Stunde lange Werk entwirft ein grobartiges Panorama ausdruckssstarker, farbiger, stets von der Violine dominierter Klanglandschaften, gegipfelt von zweig anspruchsvollen Kadenzen. Die rundum gelungene Aufnahme entführt in eine faszinierende, von klaissicher türkischer Kunstmusik und Volksrhythmen eigenfärbte Welt.

________
Necil Kâzım Akses, Violinkonzert. Cihat Aşkın (Violine); Radio-Philharmonie
Hannover des NDR, Rengim gökmen. Cpo 999 799 (Vertrieb: jpc,
Lübecker Str.9, 49124 Georgsmarienhütte, Telefon: 01 80/5 25 17 17)

 

Frankfurter Allgemeine Zeitung, 06 / 07 / 2000

TÜRK KEMANLARI
Anıtsal Konçerto
-Çeviri- (Werner M. Grimmel)

Bir Türk Keman Konçertosu kulağa nasıl gelir? Boğazda ya da Ankara'da "batılı" bir solo enstrüman ve modern bir senfoni orkestrası için beste nasıl yapılır? İthal edilmiş enstrümanlar ve Batı Avrupa'dan alınmış burjuvaziye özgü konser formları ile bir Türk sanat müziği olabilir mi hiç? Ya da bu sadece batılı estetiğe uygun olarak düzenlenmiş bir beste, ülkesine özgü gelenekleri inkar eden, en iyi olasılıkla tavizci bir şekilde eklemlenmeye çalışan bir müzik mi? Türkiye genel globalleşme sürecinde bu tür soruların yöneltildiği tek ülke değil. Rus bestecileri kendilerini yaklaşık yüz yıl daha önce bu tür sorularla karşı karşıya bulmuşlardı; onlar ya uluslar arası uyum ya da ulusal sınırlama ile tepki göstermişlerdi. Kuşkusuz, "Rus Beşleri" de sonuçta batılı ölçülerin alınmasıyla bir yere varamamışlardı. Hiçbir besteci bağlı olduğu sosyal süreçleri atlayamaz. Zaman ve mekân her zaman birlikte ses verir.
"Türk Beşleri"ne mensup olan Necil Kâzım Akses (1908-1999) İstanbul'da doğdu ve 1926'dan itibaren Viyana'da Joseph Marx, daha sonra Prag'da Josef Suk ve Alois Haba'nın yanında bestecilik eğitimi gördü. Türkiye'ye döndükten sonra, Ankara'da Hindemith'in asistanı olarak, daha sonra eğitim vereceği Konservatuarın kurulmasına yardımcı oldu. Öğrencileri arasında "ikinci kuşağın" en önemli dört bestecisi olan Bülent Arel, İlhan Usmanbaş, Nevit Kodallı ve Ferit Tüzün de bulunmaktadır. Akses, ellili yıllarda Bern ve Bonn'da Kültür Ataşesi olarak bulundu, daha sonra Ankara Devlet Operası Direktörü oldu.
Altı senfoni ile diğer orkestra eserleri, oda müzikleri ve piyano bestelerinin yanı sıra, şimdi genç Türk Kemancı Cihat Aşkın tarafından rengim Gökmen yönetimindeki Hannover Radyo Filarmonisi ile birlikte seslendirilen anıtsal Keman Konçertosunu yazdı. 1967 ile 1969 yılları arasında bestelenen 45 dakika uzunluğundaki eser, güçlü ifadeli, renkli ve sürekli kemanın ağırlıklı olduğu ses manzaralarından muhteşem bir panorama meydana getirerek, iki harika kadans ile zirveye çıkıyor. Oldukça başarılı olan kayıt, insanı büyüleyici, klasik Türk sanat müziği ve halk ritimleri ile renklenen bir dünyaya götürüyor.

Necil Kâzım Akses, Keman Konçertosu, Cihat Aşkın (keman);
NDR Hannover Radyo Filarmoni Orkestrası. Cpo 999 799 (İşletme: jpc,
Lübecker Str.9, 49124 Georgsmarienhütte, Telefon: 01 80/5 25 17 17)



Copyright © 2009 Necil Kâzım Akses