English | Deutsch

Hakkında Yazılar

Dünya, 15 / Mayıs / 1972

AKSES'İN KEMAN KONÇERTOSU

Faruk Güvenç

Necil Kâzım Akses, ince kılıçla değil, ağır pala ile dövüşen bir savaşçı. Bir sicilienne bir yazsa üçlü orkestra, arplar, piyanolar filan kullanır. Partisyonuna göz attığınız zaman sanırsınız ki, diş fırçasını mürekkebe batırmış, bir teli kıllara sürtüp kağıdın üzerine binlerce damlacık sıçratmış, sonra her damlacığa çengeller takmış ve bunların arasına bir avuç diyez, bir avuç bemol ile çift diyezler, çift bemoller serpiştirmiş. Akses'in orkestrasından nadiren hafif ses çıkar, p harfi doyurmaz bestecimizi, f'ler, çift f'ler, üç f'ler, tremololar, sifz'ler, aksanlar süsler her sayfayı. Orkestrada trompetlerle trombonların kalağı hep havaya kalkıktır, davulların, timpanilerin zarları çift kattır. Basit bir ritme de kolay kolay rastlayamazsınız onun eserlerinde; ikilinin üstüne bir üçlü binmiş, altına bir beşli yatmıştır. Onun için bütün kompozisyonlarının kanında kolesterol ile total lipid yüksek çıkar ve romantik ifadesine rağmen, şeker daima biraz düşüktür. Ayrıca Akses'in bölümlerini santimle değil, metreyle ölçmek, partisyonlarını kiloyla değil okkayla tartmak gerekir. Tabii böyle çalışan ne ilk, ne de son bestecidir Necil Kâzım Akses, belki de Bruckner'lerin, Mahler'lerin, Regerlerin bir devamıdır. Pek çok kişi, vaktifyle Bruckner'e de yapıldığı gibi, uzun bulurlar bu bestecimizin eserlerini, şurası, burası budansa daha iyi olacak sanırlar; ama öyle sağlam bir biçimi vardır ki kompozisyonlarının ve armonik yapısı o kadar mantıklı kurulmuştur ki, iş başa düştüğü zaman tek bir tuğlasını çıkaramazsınız, hiçbir duvarını inceltemezsiniz.

Necil Kâzım Akses'in ilk defa 5 Mayıs Cuma gecesi Ankara'da seslendirilen, 8 Mayıs Pazartesi gecesi de İstanbul'da tekrarlanan Keman Konçertosu bütün bu özellikleri taşıyordu. Ellibeş dakika süren bu dev yapıt, birbirine soluksuz geçen iki bölümden kurulmuş. İlk bölüm, yeniden serimi bulunmayan bir sonat biçimi. Erkeksi karakterdeki birinci tema grubu gelişimini de kendi içinde taşıyor. Önce obuanın sunduğu lirik ikinci tema da öyle. İki dev fikir peşpeşe serildikten sonra, bunların birbirine karıştığı ve işlendiği gelişim bölmesi geliyor ve "Allegro" bir büyük kadansla ikinci bölüme bağlanıyor. İkinci bölüm ise, neo-klâsik üslupta nefis bir ağır bölmenin çerçevelediği Scherzo karakterindeki bir çeşit tarantel veya sirtodan kurulmuş. Şarkı biçimindeki bu bölüm, ikinci kadansa bağlanıyor ve Konçerto, Allegro'nun ilk fikrinden oluşan bir koda ile sona eriyor.

Bu esere solo kemanın "zorunlu çalgı" olarak kullanıldığı bir senfoni gözüyle de bakabiliriz. Ama orkestra ile bir bütün teşkil eden keman, çoğu yerde sesini ön planda da duyuruyor ve her biri bir demir leblebi olan kadanslarda ifadenin ve tekniğin doruğuna ulaşıyor. Bence Keman Konçertosu Akses'in lirik ve dramatik ögelerin dengeli biçimde ayarlandığı en renkli, en duygulu ve en etkili eseri. Tabii konçertonun Suna Kan gibi büyük bir kemancı ve Prof. Lessing gibi usta bir şef tarafından seslendirilmesi ayrı bir talih olmuştur. Hem Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası, hem akılalmaz tekniği, son derece müzikal, duygulu, eserin ruhuna uygun çalışıyla Suna Kan kusursuz bir icra çıkardı ve bütün bu faktörler birleşince, Akses gerçek bir başarı haline geldi.



Copyright © 2009 Necil Kâzım Akses