English | Deutsch

Hakkında Yazılar

Kültür-yaşam

"ILGAZ, ANADOLU'NUN SEN YÜCE BİR DAĞISIN"

Faruk Güvenç

Barış için Savaş, Necil Kâzım Akses'in 1981 yılı içinde bestelediği son yapıt. Eser, üçlü orkestra için. Ayrıca bir arp, bir piyano var. Yedi tane de timpani kullanmış Akses ve bu çalgıya tematik önem taşıyan (ve divan müziğinin tüm-teklerini hatırlatan) uzun sololar vermiş. Son eserlerinin hemen hepsinde olduğu gibi raslamsal çalınması gereken partiler de dikkati çekiyor senfonik şiirde, ama bunların hiç birinin çağdaş müzikteki raslamsallıkla ilgisi, ilintisi yok. Akses'in raslamsalları (ya da abur-cuburları), büyük ve kalın çizgilerin altına serpiştirilmiş renk kırıntıları, hiçbir yerde de düzeni bozmalarına, olup bitene fazla karışmalarına izin verilmiyor, "Barış için Savaş" bir senfonik şiir olduğuna göre, elbet bir de konusu bulunacak. Besteci, partisyonun başına Coşkun Ertepınar'ın uzunca bir şiirini koymuş. Eserin yapısını bu manzumenin yönlendirdiğini sanmayın, müzik ile metin hani neredeyse bir arada ve elbirliğiyle yazılmış. Akses, neler düşündüğünü, tasarladığını anlatmış Ertepınar'a, o da koşuğa dökmüş söylenenleri. Şiir ile müzik arasında satır satır bir uyuşum aramak yanıltıcı olacaktır. Besteci, bu senfonik şiirinde bağımsızlık savaşını ve bu savaş kazanıldıktan sonra Anadolu'ya gelen huzurlu barışı anlatıyor. İlk sayfalarda üfleme çalgılarından kanon biçiminde duyulan savaş çağrısı, son derece etkili bir başlangıç. Ondan sonra savaşın kargaşası, karmaşası içine giriyoruz. Uzaklardan duyulan ve giderek yükselen bir marş ritmi ile zafere ulaşılmış oluyor. Eserin barış bölmesinde altobua ile trompetin güzel bir düeti var. Onların çaldığı tema yaylılarda da duyulduktan sonra bu içli düet tekrarlanıyor. Sözünü ettiğim üç episodu birbirine trampet sololarıyla bağlamak iyi bir buluş.

Daha sonra, yine trampetin başı çekmesiyle, yol göstermesiyle, korno, trompet ve trombonlar kanon halinde "Ilgaz, Anadolu'nun sen yüce bir dağısın" tema'sını çalıyor, ağaç üfleme çalgıları ile yaylılar üç defa "çok yaşa Mustafa Kemal Paşa" diye sesleniyorlar ve melodik armonik yapısıyla tam bir modal soyutlama olan eser, görkemli bir do majör akoruyla sona eriyor. Akses'in müziğini sevenler beğenecektir bu yapıtı. Kompozisyon her şeyden önce kendi içinde tutarlı. Bir esinin ürünü olduğunu söyleyemeyeceğim ben bu senfonik şiirin. Masa başında, hani neredeyse bir hesap makinesinin yardımıyla yazılmış gibi; belki de onun için beni heyecanlandırmadı, duygulandırmadı. Eser akıllıca kurulmuş ve en baştaki savaş çağrısı gibi bazı yerlerde çarpıcı tınılar çıkmış ortaya. Akses çalgıları üst üste bindirmekten pek hoşlanıyor da zaman zaman daha az çalgı birleşimleriyle daha saydam daha ince tınılar aramayı hiç denemiyor. Ne yapalım, onun çalışma biçimi de bu işte. Değerli sanatçımızı kutlar, verimli yıllarının alabildiğine sürüp gitmesini dilerim.

Akses'in "Barış için Savaş" adlı senfonik şiiri 26 Mart Cuma gecesi Gürer Aykal yönetimindeki Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası tarafından büyük bir başarıyla seslendirilmiştir.



Copyright © 2009 Necil Kâzım Akses