English | Deutsch

Hakkında Yazılar

Güneş, 24 / 1 / 1987

NECİL KÂZIM AKSES

Daniyal Eriç

"Türk Beşleri" adını verdiğimiz Akses, Alnar, Erkin, Rey ve Saygun'dan oluşan ilk Türk besteci kuşağı içinde Necil Kâzım Akses'in kendisine özgü, seçkin bir yeri vardır. Aslında, bu besteciler, ünlü "Rus Beşleri" yani Cesur Cui, Mily Balakiref, Alexander Borodin, N.Rimsky-Korsakof ve Modest P.Moussorgsky'nin tersine, ortak bir müzik akımı oluşturmamışlardır… Bu nedenle, kuşaktaki ulusal bestecilerimizin her birinin kendisine özgü birer anlatımı ve kişilerden ötekine değişen yaratma yöntemleri vardır! Akses'in anlatımı, büyük çizgilerle, karmaşık, ağır ve yoğun akorlarla, uzun soluklu ezgilerle gerçekleştirilmektedir. C.S.O.'nun 9 Ocak Cuma akşamı Konser Salonu'nda verdiği haftalık dinletinin bir "Akses Konseri" olarak tanımlanması daha yerinde olacaktır. Programında Çağdaş Çek bestecisi Josef Suk'un Opus 25 "Fantastik Scherzo" başlığını taşıyan yapıtıyla Akses'in "Dördüncü Senfoni"si bulunan dinletiyi genç şeflerimizden Rengim Gökmen yönetti. Senfoni'deki çello sololarını Ankara Devlet Konservatuvarı öğretim üyelerinden Ali Doğan seslendirdi. Renkli orkestralama örneği yapıtında, ulusal izlenimlerle birlikte, Suk'un kişiliğini belirleyen buluşlara ve armonik özelliklere tanık olduk. Kısa süren bu eserden sonra, sıra Akses'in büyük yapıtına gelmişti. Kalabalık kadrolu orkestrada, yalnız vurma çalgılar grubunda on üye çalıyordu! Nitekim, senfoni de bu grubun dört ölçülük girişiyle başladı; sonradan yapıtın çeşitli yerlerinde bu pasajı, tıpkı bir "Leitmotive" gibi izledik.

Akses'in müziği, üzerinde konuşulan ve tartışılan sanat olayları yaratmıştır; bazı bestelerinde giriştiği abartmalı araştırmalar için onu eleştirenler, kimi yapıtlarında da gösterdiği atılımcı çabalar nedeniyle arka çıkanlar olmuştur. Bununla birlikte, Türk Beşleri arasında ve daha sonraki kuşaklarda onunla verimlilik açısından boy ölçüşecek besteci bulmak zordur. Üstelik, değerli sanatçının ürünleri içerik, boyutlar ve çeşitlilik açısından ötekilere biraz üstün nitelikler taşır! Dördüncü Senfoni de bu nitelikleriyle dinleyicinin hemen ilgisini topluyor… Ancak, yer yer açıklanması güç beste özelliklerine de rastladık; örneğin yoğun ve dolgun bir harmoniyle tınlayan orkestranın ortasında çellonun cılız sesiyle nasıl bir fonksiyon yaptığı, dinleyicinin zihninde takılan sorulardan… Tüm bunlara karşın, yapıtın Akses'e onur verecek bir aşama olduğunu, özellikle Rengim Gökmen ile Ali Doğan'ın ve orkestra üyelerinin gösterdikleri olağanüstü çabayı övmek gerektiğini belirtmeliyim.



Copyright © 2009 Necil Kâzım Akses